Humik Asitler 2

Hümik Maddelerin Kumlu Topraklarda Nasıl Bir Faydası Vardır?

Tüm kumlu toprakların çok aralıklı bir yapısı vardır. Aralıklı yapı ve kolay drenaj besinlerin toprak içinde aşağı doğru ilerlemesini sağlar. Bu üretici için ekonomik kayıplara neden olur. Verimli topraklar organik madde miktarı bakımından zengindir. Organik maddeler yani humatlar toprağın besin maddelerini tutmasını ve bitkinin bunlardan daha rahat faydalanmasını sağlar. Humat moleküllerinin etrafı negatif yüklüdür ve uygulanan gübrelerdeki besin maddelerini tutar. Toprak organik maddesi, olan humik maddeler aynı zamanda su tutumunu da sağlar (Şekil 4).

Şekil 4. Hümik Maddelerin Katyon Değişim Kapasitesi İle Besin Maddelerini Tutması

Hümik Maddelerin Killi Topraklarda Nasıl Bir Faydası Vardır?

Hümik maddeler sıkı yapıya sahip, su geçirmeyen, ağır ve killi topraklar için çok faydalıdır. Bu tipteki topraklar soğuk ve nemli hava koşullarında suyu tutar, sıcak havalarda ise büzülür ve küçülürler. Her iki koşulda bitki gelişimi için uygun değildir (Şekil 5).

Şekil 5. Ağır Ve Killi Toprak Yapısı

Toprak kurumaya başladığı zaman su molekülleri kil parçalarının arasından uzaklaşır. Suyun bu hareketi kil parçalarının bir birlerine çok yaklaşmasına, hacimlerinin küçülmesine ve yüzeyde çatlamalara neden olur. Yüzeyde görülen çatlamalar organik madde eksikliği olan killi toprakların ortak özelliğidir.

Bu tip topraklara hümik madde eklenmesi toprak yapısını iyileştirmektedir. Hümik asit kil parçalarının arasına girerek kuru ve sıcak havalarda sıkı bir şekilde birleşmelerini ve yapışmalarını engellemektedirler. Büyük hümik asit molekülleri kil parçalarını ayrı ayrı tutabilmekte ve bunun sonucunda su ve besin maddeleri kolaylıkla bu alanlara yerleşebilmektedir. Şekil 6’da hümik maddelerin killi toprakların yapısını nasıl iyileştirdiği ve gevşettiği görülmektedir.

Şekil 6. Killi Toprakların Hümik Maddeler ile yapısının iyileştirilmesi

Hümik Asitler Hakkındaki Diğer Önemli Bilgiler

Aşağıda hümik asitlerin başlıca faydalarına ve bazı araştırma sonuçlarına değinilmiştir;
Hümik maddeler bir çok elementin bitki tarafından kolay alınabilir forma dönüşmesini sağlar. DeKock, (1955) tarafından hümik asitlerin demiri alınabilir forma dönüştürmesinin bitkileri klorozdan koruyan bir etkiye sahip olduğu belirtilmiştir. Ayrıca topraktaki demir kompleksinin bitkilerce alınabilecek hale gelmesini ve yapraklarda klorofil oluşumuna da yardımcı olduğunu bildirmiştir.

Hümik maddelerin hücre büyümesine ve bölünmesine olan etkisini gösteren birçok rapor bulmak mümkündür. Ayrıca hümik asitlerin tohumların çimlenme kalitesini ve bitkinin vitamin içeriğini arttırdığı kanıtlanmıştır.

Ilieske, hümik asit ve türevlerinin bitki zar geçirgenliğini arttırdığını ve bunun besin maddelerinin alınımını teşvik ettiğini bildirmiştir. Bir çok araştırmacıya göre hümik asitler çeşitli mikroorganizmaların gelişimini olumlu etkilemekte ve çoğalmaları üzerine uyarıcı etki yapmaktadır. Ayrıca bitkilerin hastalık ve zararlılara karşı direncini arttırmaktadır.

Ayçiçeği yapraklarında NH4 ve NO3 alınımı ile ilgili yapılan araştırmalar hümik asit oranının toplam azot içeriğini ve oranını arttırdığını göstermiştir. Hümik asit çok hassas bir ajan gibi çalışmakta, zar geçirgenliğini arttırmakta, hücre bölünmesini hızlandırmakta, kök sisteminde daha iyi bir gelişme göstermekte ve sonuçta kuru madde miktarını arttırmaktadır.

Hümik asitler yüksek katyon değişim kapasitesine sahiptirler. Hümik asitler Kalsiyum (Ca), Demir (Fe), Magnezyum (Mg) ve Alüminyum (Al) gibi minerallerin topraktaki fosfor ile reaksiyona girmesini azaltır ve bitkilerce alınabilecek hale getirerek serbest bırakır. Bu özellik mineral gübrelerin verimliliğini arttırır.

Kaliforniya’da domates tarlalarında yapılan bir denemede inorganik gübre uygulamasına ek olarak yapılan hümik asit uygulaması ile % 22 oranında bir verim artışı olduğu saptanmıştır.

Bir başka kaynağa göre, hümik asit uygulanan seralardan elde edilen domatesler daha koyu kırmızı renkte olduğu, sadece NPK gübre kullanılan seralardan elde edilenler açık kırmızı olduğu belirtilmiştir.

Grand Forks’ da yapılan testlerde, toprağa humat (leonardit) uygulanması sonucu patates üretiminde verimin % 28 arttığı tespit edilmiştir. Tütün tarlalarında yapılan test sonuçları hümik asidin gübre ile birlikte kullanılmasının tütün veriminde ve büyüme hızında önemli artışlar sağladığını göstermiştir. Ayrıca, büyüyen tütün yaprakları daha geniş, daha yeşil ve daha güçlü olmuştur.

Kaliforniya Üniversitesi Toprak bölümünde inorganik gübrelere eklenen hümik asit ile yapılan bir araştırmada bir yıllık narenciye fidelerinde % 20-25 aynı topraktaki ikinci üründe ise % 100 ve daha fazla gelişme olduğu görülmüştür. Ayrıca bu denemede hümik asit uygulanan ürünlerin daha uzun süre koyu yeşil kaldıkları belirtilmiştir.

Brownell (1987) tarla bitkilerinde leonardit kaynaklı iki ekstrat ile denemeler yapmış ve pamukta verimin ortalama % 11.2 arttığını belirtmiştir. Yapılan bazı çalışmalar hümik asit uygulanan meyve ve sebzelerin raf ömrünün uzadığını çilek ve domateste ise şeker içeriğini arttırdığını göstermiştir.

Toprak yapısının iyileşmesini sağlayan hümik asitler hafif, kumlu topraklarda yüksek besin ve su kaybını önlerler. Yoğun ve ağır topraklarda, toprağı havalandırırlar, bitkiler için gerekli miktarda suyun toprak tarafından tutulmasını sağlar ve toprağın işlenmesini kolaylaştırırlar. Ayrıca toprağın pH değerini düzenlerler.

Uygulanan pestisitler ile hümik maddeler arasında karmaşık bir reaksiyon olmaktadır. Hümik maddeler kumlu ve organik maddece fakir olan topraklardan pestisitlerin uzaklaştırılmasında çok etkili olabilir. Diğer bir etkisi ise pestisitlerin hümik maddelerce hareketinin sağlanmasıdır. Çünkü bazı bileşik grupları humatlar ile bitki tarafında alınabilen kompleksler oluşturur.

Sonuç: Yıllardan beri inorganik gübre uygulamaları ile tarımsal alanlarda verim artışı sağlanmaya çalışılmıştır. Ancak bu gübrelerin etkili olabilmesi için toprakta organik maddeye ihtiyaç olduğu uzun süre gözden kaçırılmıştır. Bugün gübre ihtiyacındaki artış sonucu çiftçiler daha önce hiç rastlamadıkları ekonomik ve ekolojik koşullar ile karşı karşıya kalmaktadır. Ancak geleceği gören üreticiler kullanacakları inorganik gübrelerin daha ekolojik olmasına ve gider-gelir dengesine dikkat etmeye başlamışlardır. Uygulanan gübrenin tamamı bitkiler tarafından aldındığı zaman;

– daha az gübre gideri olacağı,
– toprakta verimin artacağı,
– doğal bir denge oluşacağı
– ve çevre kirliliği için endişelenmeye gerek kalmayacağı açık bir gerçektir.

Modern tarımda organik madde sorununun en ekonomik ve hızlı çözüm yollarından biri toprağa veya bitkiye doğrudan hümik asit uygulanmasıdır. Hümik asitler toprakta uzun süre kalmakta ve zaman içinde yavaş yavaş parçalanmaktadırlar. Hümik asit uygulaması ile toprağın havalanması ve su tutması, toprak mikroorganizmalarının gelişimi ve çoğalması sağlanmakta, bitkilerin stres koşullarına, hastalık ve zararlılara dayanıklılığı arttırılmaktadır. Bu gün hümik asitler bir çok bilim adamı ve ziraat mühendisi tarafından toprak verimini arttırmada ve sağlıklı bitki yetiştirmede en önemli madde olarak kabul edilmektedir. Yapılan araştırmalar ile hümik asitlerin sayısız faydaları her geçen gün bir kez daha anlaşılmakta ve tabiat ananın sunduğu bu gizemli hediye daha fazla değer kazanmaktadır. Şu an bir çok firma hümik asit içeren farklı ürünleri tüketicilerin kullanımına sunmaktadır. Bunlardan beklenen faydanın sağlanması için özellikle yüksek katyon değişim kapasitesine sahip olan Leonardit kaynaklı doğa dostu hümik asitler seçilmelidir.

KAYNAKLAR

  1. Burdick, E. M., 1965. “Commercial Humates for Agriculture and the Fertilizer Industry”. Economic Botany, Vol. 19, No:2:152-156.

  2. Freeman, P. G., 1969. “The use of Lignite products as plant growth stimulants. Technology and use of Lignite”, IC Bureau of Mines Information Circular, 8471:150-153: 160:162:164.

  3. Senn, T. L. And Kingman, A. R., 1973. “A review of Humus and Humic Acids.” Clemson University, Dept of Horticulture, Research Series No. 145, March.

  4. Jakson, R. William, 1997. “Dynamic growing with humic acids for master gardeners.” Master Gardeners International Conference July 15-19, 1997.

  5. Chen, Y., and Aviad, T., “Hümik maddelerin bitki büyümesine olan etkileri”, Toprak ve Su bilimleri, Jerusalem Hebrew Üniv., Rehovot, Israil.

  6. Pılanalı, N., Kaplan, M. Ve Karkacer, M., 2001. “Farklı formlarda hümik asit uygulamalarında çileğin meyve şekeri ile toprağın bitki besin kapsamları arasındaki ilişkilerin belirlenmesi”, MKU Zir. Fak. Derg. 6 (1-2): 13-21, 2001

  7. “Hümik asit ve Kaynakları”, www.izotar.com

  8. “Humus: Still a Mystery?”, “What are Humic Acids and Their Sources?”, www.humintech.com (Makalede geçen bazı resimler Hümintech GmbH web sayfasından alınmıştır)

  9. “Milestones in Agriculture, The Power of One Mistake”, www.nutri-tech.com.au.

  10. Obreza, T. A., Webb, R. G. and Biggs, R. H.,” Humates And Humic Acid”, www.livearth.com

  11. Yüksel, Y., Tarım Bakanlığı, “Sürdürülebilir ve Organik Tarımda Hümik Maddeleri”, yayınlanmamış seminer notları.

  12. “Humate Benefits Heavy Clay Soils”, “Humate Benefits Sandy Soils”, www.australianhumates.com.

Derleyen: Canan ÇELİK, Zir. Yük. Müh., Stoller A.Ş.
Hasad Dergisi, Mayıs, 2003